Wydawca treści

Ścieżka edukacyjna - Żytno- Ewina

Ścieżka znajduje się w południowej części województwa łódzkiego, w powiecie radomszczańskim, na obszarze gminy Żytno i gminy Gidle.

 

Ryc. 1. Przebieg ścieżki edukacyjno-ekologicznej (fot. J.Ferenc)

Swój początek bierze w pobliżu leśniczówki Leśnictwa Żytno prowadząc przez atrakcyjne pod względem przyrodniczym i krajobrazowym miejsca występowania chronionych bądź zagrożonych wyginięciem gatunków flory, fauny i awifauny tutejszych lasów. Trasa ścieżki obejmuje odcinek 20 kilometrów od wsi Żytno do wsi Niesulów. Ścieżka ekologiczna wytyczona została przez najbardziej urokliwe tereny l-ctwa Żytno. Całkowita długość I etapu ścieżki wynosi 8 km, zaprojektowano 6 głównych punktów informacyjnych zlokalizowanych w pobliżu oczek wodnych (torfowiska wysokie) i 5 dodatkowych w mozaice drzewostanów w różnych fazach rozwojowych (zagadnienia gospodarki leśnej). Punkty te są zaopatrzone we wkomponowane w tło tablice informacyjne z charakterystyką, lokalizacją roślin i zwierząt w tym gatunków chronionych, a także opisem oczek wodnych i zagadnień gospodarki leśnej.
Atrakcją pierwszej części ścieżki jest możliwość obserwowania świata roślin i zwierząt z pomostów na oczkach wodnych (pkt. 1 i pkt 2) i ukrytej w zaroślach ambony (pkt.5).W celu zwabienia zwierzyny przygotowane zostały lizawki, paśniki (pkt.5) i domek dla kaczek (pkt4). Wyznaczono również zadaszone miejsca odpoczynku w pkt. 1 i 6, przewidziano też miejsce na ognisko ( pkt.6)
Przemierzając proponowaną trasę ścieżki można zaobserwować duże zróżnicowanie ekosystemu leśnego. Występują tu biocenozy lądowe (leśne) i wodne. W napotkanych oczkach wodnych wyraźnie zaznaczają się strefy roślinności przybrzeżnej z pałką (Typha) i trzciną (Phragmites) , roślin pływających o liściach wynurzonych , tj. grążel żółty (Nuphar lutea) i grzybień biały (Nymphaea alba) .
Można tu zaobserwować:
- sukcesję ekologiczną: zarastanie oczek wodnych i powstawanie torfowisk przejściowych i wysokich
- działalność człowieka w tym elementy gospodarki leśnej takie jak:
- przygotowanie powierzchni do odnowienia lasu po "zmianie pokoleniowej" (w miejsce dojrzałego lasu wprowadza się młode pokolenie - czyli sztucznie odnawia las bądź naturalnie , wykorzystując siły natury np. na powierzchniach o kształcie koła tzw. "gniazda" dla gatunków drzewiastych o specyficznych wymaganiach ekologicznych na ciepło, wilgotność, rodzaj promieniowania świetlnego gwarantujących właściwy mikroklimat (dąb , buk , jodła), bądź sztucznie dla gatunków o skromnych wymaganiach ekologicznych (sosna brzoza , świerk, modrzew) np: na otwartych wylesionych powierzchniach , gdzie młode pokolenie wprowadza się poprzez sadzenie , często wspomagając się odnowieniem naturalnym np. za pomocą tzw. "nasienników" (pojedyncze dojrzałe osobniki gwarantują obfite pokrycie uzupełniające powierzchni w formie nalotu czyli młodymi siewkami powstałymi z obsiewu naturalnego drzew pozostawionych jako nasienniki).
- różne formy wzrostowe drzewostanów np: uprawa, młodnik, tyczkowina, żerdziowina, drągowina, drzewostan dojrzewający, drzewostan dojrzały, starodrzew,
- ochrona przed szkodnikami owadzimi (pułapki lepowe np: na przypłaszcza granatka (Pheanops cynaea), brudnicę mniszkę (Lymantria monacha ) ,
- ochrona przeciwpożarowa - pasy przeciwpożarowe (zmineralizowane bruzdy gleby)
W punkcie 6 znajduje się pomnik upamiętniający bitwę pod Ewiną, która miała miejsce 11-12 września 1944 roku. Walczyły tu oddziały partyzanckie z wojskami niemieckimi.
Główne punkty na ścieżce to:
1. "Oczko wodne" - parking-Ipunkt
2. "Żabie oczko" - II punkt
3. "Żurawina" - III punkt
4. "Kacza smuga" - IV punkt
5. "Ostoja zwierząt" - V punkt
6. "Ewina" - VI punkt
7. Remiza - zagadnienia gospodarki leśnej
8. Bagno - użytek ekologiczny
9.Fazy rozwojowe drzewostanu - 3 podpunkty (gospodarka leśna)
Pomimo, że lasy przez które biegnie ścieżka zachowały tylko część swojej naturalności to i tak występują tu różnego rodzaju zbiorowiska roślinne, dziesiątki gatunków ptaków i ssaków, dziesiątki gatunków roślin wyższych, setki gatunków owadów i niezliczona ilość grzybów

 

oraz roślin i zwierząt niższych. Sporadyczne spotkanie z łosiem, jeleniem lub dzikiem na długo zostanie nam w pamięci, wspomnienia leśnych wędrówek kojarzyć się będą ze śpiewem ptaków, barwą kwiatów, bogactwem jagód i grzybów, nostalgicznymi widokami świetlistych czy zamglonych leśnych uroczysk. Mamy nadzieję, że ścieżka będzie na tyle atrakcyjna, że osoby, które raz odwiedzą te tereny, będą chciały na nią wrócić ponownie i zachęcą do tego innych.
Ścieżka edukacyjno-ekologiczna powstała przy współpracy Starostwa Powiatowego w Radomsku, Nadleśnictwa Gidle i Zespołu Szkół Drzewnych i Ochrony Środowiska w Radomsku. W latach 2002- 2003 został ukończony I etap prac natomiast w latach 2003-2004 zaplanowano ukończenie II etapu budowy ścieżki.

Charakterystyka punktów na ścieżce

Punkt 1
Oczko wodne - parking
Punkt ten stanowi początek I etapu ścieżki edukacyjno-ekologicznej na terenie Nadleśnictwa Gidle. Znajduje się tu największe na ścieżce oczko wodne o powierzchni 4,97 ha. Oczko to podobnie jak inne powstało w naturalnym zagłębieniu terenu na nieprzepuszczalnym podłożu z płytko zalegającym poziomem wód podziemnych. Licznie występuje tu mech torfowiec (Sphagnum). Torfowce nie znoszą wapnia. Charakterystyczne dla nich są duże, martwe komórki, przez które rośliny mogą wchłonąć 20-40 krotnie więcej wody niż same ważą. Dzięki specjalnym kwasom zawartym w ścianach komórkowych mogą dokonywać wymiany jonów. Zdolność pochłaniania i magazynowania wody oraz specyficzne przystosowanie do skrajnie trudnych warunków troficznych tego typu zbiorowiska odgrywają fundamentalne znaczenie w tzw. "małej retencji wodnej lasów"

 

Przez wiele lat eksploatowano tu pokłady torfu, a po ich wyczerpaniu zagłębienie wypełniło się wodą i powstało oczko o nieregularnym kształcie i nierównomiernym dnie. Działalność człowieka w dalszym ciągu wpływa na stan tego zbiornika. Obserwuje się tu postępujący proces eutrofizacji o czym świadczy rozwinięta strefa roślinności przybrzeżnej reprezentowanej przez: torfowiec błotny (Sphagnum palustre),pałkę wąskolistną (Typha angustifolia), pałkę szerokolistną (Typha latifolia), tatarak zwyczajny (Acorus calamus) i sit rozpierzchły (Juncus effusus), zmieniający charakter zbiorowiska roślinnego w kierunku torfowiska przejściowego.

 

"Żabie Oczko"
Punkt II "Żabie Oczko" odległy o 1,1 km od początku ścieżki. Jest to zbiornik o powierzchni 0,24 ha i regularnym kształcie, bezpośrednio przylegający do drogi. Obserwuje się tu postępujący proces eutrofizacji - świadczy o tym rozwinięta sfera roślinności przybrzeżnej częściowo przekształcona w zbiorowisko leśne (karłowate drzewa i krzewy), wypłacenie zbiornika. Najbardziej charakterystyczną rośliną jest tu czermień błotna. Oczko to jest cenne pod względem przyrodniczym, ponieważ występują u stanowiska płazów i miejsca ich rozrodu. Siedliska te były niszczone w wyniku niewłaściwej działalności człowieka (np. melioracje) co przyczyniło się do spadku liczebności płazów.

"Żurawina"
Żurawina jest punktem 3 I etapu ścieżki, odległym od punktu 1 o 2,3 kilometra. Aby dojść do tego miejsca, zaczynając od punktu pierwszego, położonego w Żytnie, potrzeba jest około 40 minut. Jeżeli chcemy zacząć od punktu szóstego, położonego w Ewinie, potrzeba jest około 60 minut. Odległość od drogi leśnej wynosi około 100 metrów.
Punkt ten cechuje obecność otoczonego sosnami i brzozami torfowiska i charakterystyczna dla terenów podmokłych roślinność.

 

Torfowiska są specyficznym ekosystemem zbudowanym ze złoża zakumulowanego torfu i porastającej go roślinności. Torfowiska rozwijają się warunkach wysokiego uwilgotnienia i stałego zasilania w wodę, w wyniku przekształcenia się resztek roślinnych w torf. Powstały w ciągu tysięcy lat jest bezcennym dla nauki archiwum przyrody. W ich wnętrzu można znaleźć resztki roślin i zwierząt żyjących kiedyś na danym terenie.

 

Na punkcie trzecim występują w dużym stopniu torfowiska wysokie. Tworzą się one w warunkach całkowitego zahamowania przepływu wody na torfowisku niskim i przejściowym, są one zasilane prawie wyłącznie przez wody opadowe. Najbardziej wilgotny jest dla nich tzw. okrajek, czyli partia brzegowa, podtopiona silnie zwłaszcza na wiosnę i jesień. Z tego też powodu stanowią one zbiorniki "małej retencji". Cechą charakterystyczną tego torfowiska jest struktura kępkowo - dolinowa. Duża wilgotność podłoża powoduje, że zawarty w torfowiskach węgiel nie utlenia się, ale kumuluje w postaci torfu - jest to przykład ostatniego etapu eutrofizacji.
Zasadniczy trzon torfowisk wysokich stanowią mchy torfowce, które szybko rosną powodując przyrost torfowiska na grubość. Na suchych partiach rosną karłowate sosny i brzozy oraz krzewinki: żurawina błotna, bagno zwyczajne i modrzewnica zwyczajna i borówka brusznica. Charakterystyczna jest także rosiczka okrągłolistna i wełnianka pochwowata.
Najbardziej typową i licznie występującą rośliną jest żurawina błotna od której pochodzi nazwa punktu.

 

"Kacza Smuga"
W punkcie IV znajduje się oczko wodne "Kacza Smuga" o powierzchni 3,52 ha. Położony jest 3,1 km od punktu pierwszego i w odległości 50m, w linii prostej od drogi leśnej. Kacza Smuga nie jest typowym zbiornikiem wody, lecz torfowiskiem wysokim przechodzącym w bór bagienny, w którego drzewostanie przeważa sosna zwyczajna (Pinus sylvestris) z niewielkim udziałem brzozy omszonej (Betula pubescens). Warstwę podszytu tworzy głównie bagno zwyczajne (Ledum palustre). Runo składa się głównie z torfowców: torfowca magelańskiego (Sphagnum magellanicum), torfowca błotnego (Sphagnum palustre), nielicznych traw i wielu drobnych roslin dwuliściennych i jednolisciennych np. czermień błotna (Calla palustris) .



 

Przepływ wody został tu w naturalny sposób zahamowany, co spowodowało jej zatrzymanie i sprawia wrażenie, iż widzimy leśne jeziorko porośnięte tatarakiem zwyczajnym (Acorus calamus). Roślina ta kwitnie od maja do lipca i ma właściwości lecznicze - stosuje się ją w medycynie przy braku apetytu, dolegliwościach żołądkowo-jelitowych i wątroby. Lokalizacja oczka wodnego (w głębi lasu, z dala od siedzib ludzkich) sprzyja się tu osiedlaniu się tu ptactwa wodnego.

"Ostoja zwierząt"

Punkt V położony jest w odległości 4,1 km od początku I etapu ścieżki. Jest on zlokalizowany przy drodze leśnej. Występuje tu bór świeży przechodzący w bór mieszany świeży obejmujący typ siedliskowy lasu obszarów nizinnych , z przewagą sosny stuletniej. Charakterystyczny dla tego punktu jest wyraźny piętrowy układ lasu, co w dużej mierze sprawia, że miejsce to jest ostoją rożnych gatunków zwierząt, a także typowych dla poszczególnych pięter roślin. Bory mieszane są to siedliska o charakterze przejściowym między borami sosnowymi a lasami liściastymi. W drzewostanie o zwarciu 70-80% dominuje sosna, która na odpowiednich siedliskach odnawia się znakomicie. Duży udział mają również dęby - szypułkowy (Quercus robur) i bezszypułkowy (Quercus petraea), brzoza brodawkowata (Betula pendula). Domieszkę drzewostanu stanowią też: osika (Populus tremula), świerk zwyczajny (Picea abies). Dobrze na ogół wykształcony jest podszyt, którego zwarcie wynosi 20-60%. W podroście, oprócz gatunków tworzących drzewostan , znaczny udział ilosciowy posiadają także w miejscach wilgotniejszych kruszyna (Frangula alnus), a na pozostałych - jarząb (Sorbus) i czeremcha amerykańska (Padus serotina). Bardzo dużym pokryciem (często100%) charakteryzuje się runo. W wielu miejscach widoczne są nawet dwie warstwy. Górną tworzy przede wszystkim orlica pospolita (Petridium aqulinum), odznaczająca się doskonałą kondycją i bardzo dużym wzrostem, nawet do około 2 m wyskości, a jej pokrycie może miejscami wynosić aż 90-100%. Z gatunków borowych przeważają : borówka czarna (Vaccinium myrtillus), borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea), siódmaczek leśny (Trientalis europaea) niektóre gatunki jastrzębców: kosmaczek (Hieracium pilosella), leśny (Hieracium murorum). Z innych roślin na uwagę zasługują: szczawk zajęczy (Oxalis acetosella), zawilec gajowy (Anemone nemorosa), konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium) starzec, nawłoć pospolita (Solidago virgaurea).
W punkcie V można spotkać wiele gatunków zwierząt , między innymi: lisy (Vulpes vulpes), borsuki (Meles meles), sarny (Capreolus capreolus), dziki ( Sus scrofa), jelenia szlachetnego (Cervus elaphus), łosia (Alces alces).

"Ewina"

Jest to miejsce upamiętniające historyczną bitwę pod wsią Ewiną, stoczoną 12 września 1944 roku między polskimi oddziałami partyzanckimi a wojskami hitlerowskimi. Wojska hitlerowskie nie zdołały zaskoczyć i pokonać oddziałów partyzanckich ze względu na ich bardzo dobrze zorganizowany wywiad i daleko posunięty system zabezpieczeń. Miejsce to jest odwiedzane w każdą rocznicę bitwy przez organizacje kombatanckie z powiatu radomszczańskiego.